نياز سنجي با استفاده از تكنيك دلفي

يکي از قديمي­ ترين و درعيم حال پرکاربردترين تکنيک مورد استفاده در نيازسنجي تکنيک دلفي است. اين تكنيك داراي سابقه طولاني است و براي اولين بار توسط دالكي و هلمرد در سال 1950 براي كمپاني ‌راند تدوين شد. انگيزه اصلي به وجود آمدن اين تكنيك آن بود كه به دولت امريكا براي انجام پيش بيني هايي درخصوص اينكه كداميك از صنايع امريكايي بيشتر توسط صنايع شوروي تهديد مي شوند، كمك كند. گذشته از اين، تكنيك دلفي به منظور پيش بيني ميزان ساخت بمب‌هاي اتمي توسط شوروي و آماده سازي صنايع نظامي امريكا براي مقابله با آن مورد استفاده قرار گرفت.
براساس پيش بيني هاي انجام شده‌، دولت امريكا مي توانست درخصوص اقدام متقابل و نيز عمليات بازدارنده، تصميم‌گيري كند. بعد از به كارگيري تكنيك دلفي در صنايع نظامي، اين تكنيك در هزاران پروژه ديگر نيز مورد استفاده قرار گرفت(اسماعيلي، 1386، ص 11).

تكنيك دلفي به نحوي طراحي شده است كه مي توان به وسيله آن نگرش ها و قضاوت هاي افراد و گروه هاي مختلف را به طور منسجم و هماهنگ و بدون حضور افراد در محل معيني و از راه دور‌، جمع‌آوري كرد. اين تكنيك در واقع قضاوت هاي افراد در مورد نيازهاي يك موسسه، صنايع، سازمان و ... را مشخص مي كند و در آن دسته از پروژه هايي كه ضرورت دارد نظرات و پيشنهادهاي افراد مطلع و آگاه جمع آوري شوند و ميان نظرات حاصله، توافق و همخواني ايجاد شود، تكنيك دلفي كاربرد زيادي دارد.
به طور خلاصه تكنيك دلفي تكنيكي است كه در آن نظرات، قضاوتها و نگرش هاي افراد در مورد نيازها، اهداف و مقاصد سازمان يا مشاغل خاص و موجود در آن مورد بررسي قرار مي گيرد و سپس سعي مي شود به نقطه توافق معيني دست يافته شود. آنچه كه عمدتاً مورد توافق همه قرار مي‌گيرد، نياز را تشكيل مي دهد(برجلو، 1384، ص 31).

توصيف تكنيك دلفي

به طور خلاصه تكنيك دلفي با استفاده از مجموعه اي از سوالاتي اجرا مي شود كه به صورت تدريجي و مرحله به مرحله به افراد ارائه مي شود. اين سوالات به مجموعه اي از كارشناسان ارائه مي شود. پاسخ هر سوال كه توسط كارشناسان ارائه مي شود، توسط نيازسنج يا گروه نيازسنجي، مورد تجزيه و تحليل قرار گرفته و در طرح سوال بعدي مورد استفاده قرار مي گيرد. اين كار در چند مرحله پياپي صورت مي گيرد تا اينكه سرانجام كارشناسان به نقطه توافق معيني در مورد اهداف يا نيازهاي سيستم دست يابند.

1- مشخص ساختن اولين سوالي كه بايد به آن پاسخ داده شود. در اين مرحله گروه نيازسنجي اولين سوال مهم و اساسي را مشخص مي سازد. مثلاً اگر نيازسنجي در مورد مديران مدارس ابتدايي باشد، گروه نيازسنجي اين سوال را مطرح مي سازد كه نيازها يا اهداف آموزشي مديران مدارس ابتدايي چه هستند ؟ اگر يك دوره بلند مدت فوق ليسانس مثل برنامه ريزي آموزشي طراحي مي شود، سوال مورد نظر مي تواند اين عبارت باشد كه « چه اهداف يا نيازهايي در اين دوره بايد مورد توجه قرار گيرند ؟ »

2- شناسايي كارشناسان و صاحبنظران ذي‌صلاح و جلب توافق آن ها براي شركت در طرح نيازسنجي. مثلاً براي نمونه بالا‌، مديران مدارس، كارشناسان آموزش مديريت، اساتيد دانشگاه، روساي مناطق و ساير افراد مي توانند مورد پرسش قرار گيرند.

3- ارسال سوال اوليه براي جامعه كارشناسان و دريافت پاسخ هاي آن ها. اين كار را مي‌توان با استفاده از پست، فاكس، اينترنت و ... انجام داد. به هر حال پاكت هاي نامه ارسالي بايد همراه با آدرس برگشت و نيز داراي تمبر باشند و براي دريافت پاسخ، مدت زمان مناسبي به آنان فرصت داده شود ( يعني حدود 2 تا 4 هفته ) و در مورد نامه هايي كه پاسخ داده نشده است، پيگيري لازم انجام گيرد.

4- تجزيه و تحليل پاسخ هاي كارشناسان و گنجاندن پاسخ ها در يك سوال ديگر براي دور بعدي. منظور اين است كه وقتي جواب هاي كارشناسان دريافت شد، بايد آن ها را تحليل كرد و سوال جديدي را از آن طرح كرد. مثلاً: همكار محترم، ليست ضميمه شده را كه حاوي نيازهاي آموزشي مديران مدارس ابتدايي است و توسط شما و ساير كارشناسان محترم به عنوان اهداف يا نيازهاي مهم برنامه آموزش ضمن خدمت در نظر گرفته شده است، مطالعه و بر حسب اهميت نسبي، آن ها را طبقه بندي و رتبه بندي كنيد.

5- مجدداً پاسخ هاي كارشناسان تجزيه و تحليل و اطلاعات حاصله در سوال ديگري گنجانيده مي شود. مثلاً: همكار محترم، توجه كنيد كه توضيحات مختلف شما و سايرين در مورد اولويت‌بندي‌، معدل‌گيري شده است. (براي هر نياز يا هدف) خواهشمنديم مجدداً آن را رتبه‌بندي و اشاره كنيد كه چرا موافق يا مخالف رتبه بندي جديد ارسال شده براي هر يك از نيازها يا اهداف هستيد.

6- مجدداً پس از دريافت پاسخ هاي كارشناسان، آن ها را تجزيه و تحليل و سوال ديگري مطرح كنيد: همكار محترم‌، توجه كنيد كه توضيحات شما درباره اولويت بندي نيازها  و نيز توضيحات ساير همكاران  در مقابل هر نياز، آورده شده است. براساس اين توضيحات مجدداً نظر خود را به ما اعلام فرماييد.
7- مرحله ششم تا زماني كه توافق كامل در مورد اولويت و رتبه بندي نيازها و اهداف به دست نيامده است، ادامه دارد. واقعيت اين است كه ما به عنوان نيازسنج از تمام نيازهاي آموزشي كاركنان اطلاع كافي در دست نداريم. از اين رو با استفاده از تكنيك دلفي مي توانيم نيازهاي برنامه آموزش ضمن خدمت را شناسايي كنيم و به آن مشروعيت بخشيم و براساس نظرات كارشناسان ذي‌صلاح آن را معتبر كنيم. در مورد اين مسئله كه چه كساني بايد در تكنيك دلفي براي دريافت اطلاعات‌، مخاطب قرار گيرند، اتفاق نظر وجود ندارد(اسماعيلي، 1386، ص 12).

 به نظر كافمن دو دسته افراد بايد در تكنيك دلفي مخاطب قرار گيرند. دسته اول كارشناساني كه در خارج از سازمان مشغول فعاليت هستند و دسته دوم اشخاص مطلعي كه در داخل سيستم وجود دارند(کافمن، 1997).

به نظر ضرورتي ندارد كه همه افراد شركت كننده در تكنيك دلفي از كارشناسان خبره و صاحبنظر باشند. به نظر آن ها در صورتي كه برخي از شركت كنندگان افرادي مطلع و آگاه باشند، شركت افرادي كه داراي اطلاعات و تجارب كمتري هستند، مشكل خاصي را به وجود نمي آورد(براون، كوچران و داركلي، 1999).
سويگرت و اسچاپگر(2001) براساس بررسي خود در مورد تكنيك دلفي به اين نتيجه رسيده اند كه :

1- توافق افراد در مورد نيازها و هدف ها در هر مرحله افزايش مي يابد.

2- بيشترين توافق در دور دوم اتفاق مي‌افتد ‌

3- هنگامي كه نتايج دور پاياني به كارشناسان بازخورد داده مي شود، آن ها تمايل دارند كه از توافق به دست آمده فاصله بگيرند.

4- تكنيك دلفي را به صورت ديگري نيز مي توان به كار برد و آن عبارت است از اينكه در ابتدا به جاي طرح يك سـوال كلي و ارائه آن به افراد صاحب نظر، شـــرح شغل افراد يا مشاغل مبنا قرار گيرد. اين شرح شغل ها به صورت اهداف يا نيازها نوشته مي شود و سپس جهت اظهار نظر به افراد ذي‌صلاح ارائه و براساس نتايج حاصله، تغييرات لازم در آن ها اعمال مي‌شود.

تكنيك دلفي تنها نوعي نگرش سنج است و قضاوت ها و نگرش هاي افراد را درخصوص نيازها، اهداف و مسائل يك سيستم يا موسسه نشان مي دهد و يكي از موثرترين، مقرون به صرفه ترين و ساده‌ترين تكنيك هاي نيازسنجي است.‌ در مدت نيم قرن گذشته، اوضاع اجتماعي، فرهنگي، سياسي و اقتصادي جهان، آنچنان دستخوش تغيير و دگرگوني بوده است كه به زحمت مي توان اندك شباهتي ميان ساختار روابط افراد و سازمان ها در زمان حال و گذشته يافت.


مطالب مرتبط

آموزش مدل تحلیل سلسله مراتبی AHP

آموزش تکنیک تحلیل شبکه ANP

آموزش تکنیک DEMATEL

آموزش کامل تکنیک TOPSIS

آموزش AHP فازی با حل یک مثال کاربردی

  • تهران
  • 09350579640-09124635768
  • 01152218786
  • این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

ارسال پیام

  Mail is not sent.   Your email has been sent.
Captcha
Top