قابليت اعتماد ابزار اندازه گيري(پایایی)

قابليت اعتماد كه واژه‌هایی مانند پايايي، ثبات و اعتبار براي آن به كار برده مي‌شود و معادل انگليسي آن Reliability است، يكي از ویژگی‌های ابزار اندازه گيري (پرسشنامه يا مصاحبه يا ساير آزمون‌های علوم اجتماعي) است. مفهوم ياد شده با اين امر سروكار دارد كه ابزار اندازه گيري در شرايط يكسان تا چه اندازه نتايج يكساني به دست می‌دهد. از جمله تعریف‌هایی كه براي قابليت اعتماد ارائه شده است می‌توان به تعريف ارائه شده توسط ايبل و فريسبي (1989) اشاره كرد: «همبستگي ميان يك مجموعه از نمرات و مجموعه ديگري از نمرات در يك آزمون معادل كه به صورت مستقل بر يك گروه آزمودني به دست آمده است.»
با توجه به اين امر معمولاً دامنه ضريب قابليت از صفر (عدم ارتباط) تا 1+ (ارتباط كامل) است. ضريب قابليت اعتماد نشانگر آن است كه تا چه اندازه ابزار اندازه گيري ویژگی‌های با ثبات آزمودني و يا ویژگی‌های متغير و موقتي وي را می‌سنجد.
لازم به ذكر است كه قابليت اعتماد در يك آزمون مي‌تواند از موقعيتي به موقعيت ديگر و از گروهي به گروه ديگر متفاوت باشد. براي محاسبه ضريب قابليت اعتماد ابزار اندازه گيري شيوه هاي مختلفي به كار برده مي‌شود. از آن جمله مي‌توان به الف) اجراي دوباره (روش بازآزمايي) ، ب) روش موازي (همتا) ، ج) روش تصنيف (دو نيمه كردن) ، د) روش كودر- ريچاردسون و ساير اشاره كرد.

1- الف) اجراي دوباره آزمون يا روش بازآزمايي

اين روش عبارت است از ارائه يك آزمون بيش از يك بار در يك گروه آزمودني تحت شرايط يكسان. براي محاسبه ضريب قابليت اعتماد با اين روش، ابتدا ابزار اندازه گيري بر روي يك گروه آزمودني اجرا شده و سپس در فاصله زماني كوتاهي دوباره در همان شرايط، آزمون بر روي همان گروه اجرا مي‌شود. نمرات بدست آمده از دو آزمون مورد نظر قرار گرفته و ضريب همبستگي آن‌ها محاسبه مي‌شود. اين ضريب نمايانگر قابليت اعتماد (پايايي) ابزار است. روش بازآزمايي براي ارزيابي ثبات مؤلفه هاي يك ابزار اندازه گيري به كار مي‌رود ولي با اين اشكال نيز روبه رو است كه نتايج حاصله از آزمون مجدد مي‌تواند تحت تأثیر تمرين (تجربه) و حافظه آزمودني قرار گرفته و بنابراين منجر به تغيير در قابليت اعتماد ابزار اندازه گيري گردد.

1- ب) روش موازي يا استفاده از آزمون‌های همتا

يكي از روش‌های متداول ارزيابي قابليت اعتماد در اندازه گیری‌های رواني- تربيتي استفاده از آزمون‌های همتا است كه شباهت زيادي با يكديگر دارند ولي کاملاً يكسان نيستند.
ضريب قابليت اعتماد بر اساس همبستگي نمرات دو آزمون همتا به دست مي‌آيد. خطاهاي اندازه گيري و كمبود يا عدم وجود همساني ميان دو فرم همتاي آزمون (تفاوت در سوالات يا محتواي آن‌ها) قابليت اعتماد را كاهش مي‌دهد.
ممكن است فرم‌های همتا به طور همزمان ارائه نگردد. در اين صورت قابليت اعتماد هم شامل ثبات و همساني مي‌شود. اگر فاصله اجراي فرم‌های همتا زياد باشد و تغييراتي در ضريب قابليت اعتماد مشاهده گردد، ممكن است كه اين تغيير مربوط به عوامل فردي (آزمودنی‌ها)، همتا نبودن آزمون‌ها و يا تركيبي از هر دو باشد.

1- ج) روش تنصيف (دو نيمه كردن)

اين روش براي تعيين هماهنگي دروني يك آزمون به كار مي‌رود. براي محاسبه ضريب قابليت اعتماد با اين روش، سؤال‌های (اقلام) يك آزمون را به دو نيمه تقسيم نموده و سپس نمره سؤال‌های نيمه اول و نمره سؤال‌های نيمه دوم را محاسبه مي‌كنيم. پس از آن همبستگي بين نمرات اين دو نيمه را بدست مي‌آوريم. ضريب همبستگي به دست آمده براي ارزيابي قابليت اعتماد كل آزمون مورد استفاده قرار مي‌گيرد. براي محاسبه ضريب قابليت اعتماد كل آزمون از فرمول -اسپيرمن- براون- براي اين مورد استفاده مي‌شود:
(1+همبستگي بين دو نيمه) / 2 * همبستگي بين دو نيمه = ضريب قابليت اعتماد كل آزمون
براي مثال آزموني با 80 سوال به 35 دانشجوي سال اول ارائه شده است. آزمون به دو نيمه (40 سوال) تقسيم شده است. همبستگي ميان نمرات دو تست r=0.7 مي‌باشد. قابليت اعتماد كل آزمون به قرار زير است:


2*0.7 / (1+0.7) = 0.82= ضريب قابليت اعتماد كل آزمون

1- د) روش كودر- ريچاردسون

كودر و ريچاردسون دو فرمول را براي محاسبه هماهنگي دروني آزمون‌ها ارائه نموده‌اند. فرمول اول برآوردي از ميانگين ضرايب قابليت اعتماد براي تمام طرق ممكن تنصيف (دو نيمه كردن) را به دست مي‌دهد. اين ضريب برابر است با:

n تعداد سوال ها - p نسبت پاسخ‌های صحيح - q نسبت پاسخ‌های غلط -واريانس نمرات كل
فرمول دوم: براي استفاده از فرمول دوم بايد سطح دشواري سؤال‌های آزمون يكسان باشد:

فرمول دوم:

براي محاسبه ضريب قابليت اعتماد با اين روش، نيازي به داشتن نسبت پاسخ‌های صحيح و غلط نيست، بلكه در دست داشتن واريانس نمره هاي كل و ميانگين نمرات كفايت مي‌كند.

براي مثال، آزموني داراي 40 سؤال است. اين آزمون به گروهي از دانش آموزان داده شده است. ميانگين نمره هاي آزمون 25 و واريانس كل 26 محاسبه شده است. سطح دشواري سؤال‌ها نيز يكسان است. ضريب قابليت اعتماد اين آزمون را محاسبه كنيد:

 

1- ه‍) روش آلفاي كرونباخ

يكي ديگر از روش‌های محاسبه قابليت اعتماد استفاده از فرمول كرونباخ است. اين روش براي محاسبه هماهنگي دروني ابزار اندازه گيري از جمله پرسشنامه‌ها يا آزمون‌هایی كه خصيصه هاي مختلف را اندازه گيري می‌کند بكار می‌رود. در اين گونه ابزارها، پاسخ هر سوال می تواند مقادير عددي مختلف را اختيار كند.
براي محاسبه ضريب آلفاي كرونباخ ابتدا بايد واريانس نمره هاي هر زير مجموعه سؤال‌های پرسشنامه (يا زير آزمون) و واريانس كل را محاسبه كرد. سپس با استفاده از فرمول زير مقدار ضريب آلفا را محاسبه كرد.


براي مثال اگر پرسشنامه داراي سه زير مجموعه سؤال باشد، به طوري كه واريانس هر زير مجموعه به ترتيب 6، 4 و 7 بوده و واريانس كل برابر با 32 باشد، مقدار ضريب آلفاي كرونباخ با استفاده از فرمول ياد شده به صورت زير به دست مي‌آيد:


مقدار صفر اين ضريب نشان دهنده عدم قابليت اعتماد و 1+ نشان دهنده قابليت اعتماد كامل است.
در خصوص آزمون آلفاي كروبناخ مطالب ديگري نيز در بخش آزمون كرونباخ آلفا ارائه شده است.

1- و) عوامل موثر بر ضريب قابليت اعتماد

ضريب قابليت اعتماد يك آزمون تحت تأثیر عوامل مختلفي قرار دارد كه عبارتست از :
1- طول آزمون: علی‌الاصول آزمون‌های طولانی‌تر از قابليت اعتماد بالاتري در مقايسه با آزمون‌های كوتاه برخوردارند. براي مثال ضريب قابليت اعتماد يك آزمون 60 سو الی مي‌تواند بيشتر از يك آزمون 40 سؤالی باشد.
2- سؤال‌های مشابه از نظر محتوا و با سطح دشواري متوسط، قابليت اعتماد آزمون را افزايش مي‌دهد.
3- ماهيت متغير اندازه گيري شده نيز ضريب قابليت اعتماد را تحت تأثیر قرار مي‌دهد.
لازم به ذكر است كه ضريب قابليت اعتماد در تفسير نتايج مهم بوده و شرط اساسي در انتخاب يك ابزار اندازه گيري است.

منبع: سایت http://spss-iran.com

دانلود نمونه فصل چهارم پایان نامه با SPSS

مطالب مرتبط

تحلیل آماری پایان نامه

اجزای اصلی پرسشنامه

تنظیم یک پرسشنامه با طیف لیکرت

اصول طراحی پرسشنامه

روایی پرسشنامه

تحلیل داده های آماری (تحلیل همبستگی و رگرسیون و آزمون های ناپارمتریک و ...) با نرم افزار spss

تحلیل عاملی تاییدی و مدل معادلات ساختاری با نرم افزارهای LISRELو AMOS

شناسایی و اولویت بندی شاخص ها به کمک روش های تصمیم گیری چند معیاره مانند AHP و ANP

شناسایی روابط درونی میان شاخص ها با استفاده از روش DEMATEL

اولویت بندی گزینه ها با استفاده از روش هایTOPSIS و VIKOR

محاسبه میزان کارایی واحدها با استفاده از روش تحلیل پوششی داده هاDEA 

روش های فرا ابتکاری مانند الگوریتم ژنتیک، شبکه های عصبی و ...

انجام پروژه های داده کاوی با نرم افزارهای Rapid Miner و ...

Top