فرایند انجام تحقیق علمی

اصل اساسی در روش تحقیق رعایت ترتیب و نظم فرایندهای کلی و خرده فرایندهای هر مرحله است/طی کردن همه مراحل تحقیق درمطالعه خاصی ممکن است ضروری نباشد.
1- انتخاب موضوع و عنوان تحقيق:
انتخاب موضوع تحقيق، اولين مرحله در تدوين و اجراي يك طرح پژوهشي است. عنوان عبارتي است كه نظر محقق را به صورت خبري، بيان مي دارد. در اين شرح، مسأله و فرضيه، با توجه به زمينه علمي آن ها، در قالب واژه هايي كلي بيان مي‌گردد. معمولاً محققان در اين مرحله كه نخستين گام انجام پژوهش نيز مي باشد، دچار مشكل مي‌شوند و بعضا اين مرحله منجر به تاخير انداختن زمان انجام تحقيق مي شود. دانشجويان و محققين جهت تعيين موضوع مي‌توانند با تاكيد بر يكي از موارد زير اين فرآيند را كوتاه و آسان نمايند كه آن ها عبارتند از :تحقيق در خصوص جديدترين بحث رشته مورد بررسي، موضوع مورد علاقه محقق، مهارت و تخصص محقق، اولويت و نياز جامعه، استفاده از پيشنهادات تحقيقاتي محققين پيشين، بهره گيري از ليست اولويت هاي تحقيقاتي سازمان ها و ... 
براي انتخاب عنوان مناسب مي بايست به نكات زير توجه نمايند:
- عنوان تحقيق بايد     هدف  هاي تحقيق را به روشني نشان دهد.
-عنوان تحقيق بايد به صورت عبارت كوتاه، مختصر و غيرسوالي باشد.
-در صورت لزوم بايد جامعه آماري، زمان و مكان انجام تحقيق به صورت دقیق بیان شود.
-بهتر است در ابتدای عنوان تحقیق از واژه هایی مانند :بررسي، مطالعه، تبيين، طراحي، شناسايي و... استفاده شود. 
2- مرور متون تحقیق (پیشینه تحقیق):
محقق بخش تحقيقات مرتبط با مسئله، آنچه را كه تاكنون در مورد مسئله مورد نظر، دانسته شده است، ارائه مي‌كند. اين امر را براي طراحي مسئله ها و يا فرضيه‌هاي پيشنهادي آمادهمي‌سازد.
محقق در اين بخش نه تنها راه پيشنهادي خود را براي آنكه از دانسته ها به نادانسته ها برسد، مطرح مي‌كند، بلكه تسلط خود را بر حيطه بررسي و آگاهي خود از پيشرفت‌هاي اخير نمايش مي گذارد. اين بدان معنا نيست كه اين بخش بايد به صحنه فصل فروشي بدل شود. تنها تحقيقاتي كه به وضوح با اهداف بررسي مرتبط هستند، آورده مي شوند.
در بخش مرور بر تحقيقات پيشين بايد از طريق بحث در مورد يافته ها و كاربرد آنها، نتيجه‌گيري شود. در اين بخش، پژوهشگر بينشي را كه از مرور تحقيقات پيشين به دست آورده است، به ديگران عرضه مي‌كند و به خلاهاي موجود در مجموعه دانسته‌هاي روز، در زمينه مورد بررسي خود اشاره و بنابراين خواننده را مستقيما به مسئله پيشنهادي تحقيق هدايت مي‌كند.
3- نگارش بیان مساله:
محقق مي‌بايست ابتدا تعريفي روشن و دقيق از مسئله تحقيق ارائه و به دنبال آن توصيفي از پس زمينه مسئله آورده شود. اين بخش از طرح پيشنهادي، همچنين بايد شرح مختصري از اهميت بالقوه تحقيق را شامل شود. بايد در نظر داشت كه اجتناب از تاكيد بيش از حد بر اهميت موضوع قبل از تبيين آن، ضروري است. دو اشتباه متداول كه بايد از آنها پرهيز نمود عبارتند از الف: آغاز مسئله با طراحي ماهرانه زمينه مسئله، قبل از آنكه خود مسئله به صورت روشن بيان شده باشد، شده باشد. ب: ارائه يك توجيه براي انجام بررسي در حالي كه تبيين مسئله در لابه لاي بحث مدفون شده باشد و يا تنها به صورت مبهم در انتهاي آن مانده باشد.
معمولا زمينه مسئله مورد بررسي، در بخش مربوط به تحقيقات انجام شده پرورانده مي شود، اگرچه در پاره‌اي مواقع در بيان مسئله، ذكر مطالعاتي كه به صورت مستقيم به مسئله مورد بررسي منتهي شده‌اند نيز مناسب است. چنانچه مسئله از تجربه شخص محقق سرچشمه گرفته باشد، آن را مي‌توان در اين بخش به صورت خلاصه آورد.
4- ارائه مدل تحقيق
هر مدل مفهومي حاوي متغيرهاي اصلي و فرعي مرتبط با مسئله و روابط ميان آنهاست. اگر مدل، با يك نمودار نشان داده شود، معمولا پيكان هاي يك يا دو طرفه متغيرها را به هم وصل مي كنند. مدل مفهومي بعنوان جزئي بسيار مهم از پژوهش است و اهميت آن به حدي است كه مي‌توان گفت تا اجراي آخرين مرحله تحقيق، ساير فعاليت‌هاي مرتبط با تحقيق حول محور آن در گردش مي باشد. همانگونه كه گفته شد، مدل مفهومي برگرفته از ادبيات موضوعي تحقيق مي‌باشد كه ممكن است به صورتي يكپارچه و كامل از آن يك نويسنده باشد و يا اينكه تركيبي از نظريات چند نويسنده بوده و محقق آنها را به صورتي مستند تلفيق نمايد. شكل ظاهري يك مدل ممكن است به صورت نمودار، جدول، شكل، فرمول رياضي و يا هر حالتي ديگر باشد.
5- تنظيم گزاره هاي تحقيق (اهداف، سوالات يا فرضيه ها)
حال بايد مسئله تحقيق كه تا اينجا به طور كلي تبيين شده است، مشخص شود. در اين قسمت محقق مي‌بايست مطابق مدل تحقيق اهداف، سوالات يا فرضيات تحقيق را مشخص نمايد.
اهداف نقطه يا نقاطي هستند كه محقق در تحقيق خود درصدد دستيابي به آنها است. يعني جايي كه بعد از اجراي تحقيق به آن نقطه خواهد رسيد. بايد دقيقاً معلوم شود كه بعد از اجراي تحقيق به چه نقطه‌اي خواهيد رسيد. توجه شود كه بر مبناي مدل تحقيق هدف اصلي و اهداف فرعي تحقيق تهيه و تنظيم مي‌شود و براساس اهداف تحقيق سوال (يا فرضيه) اصلي و فرعي تدوين مي‌شوند. بايد توجه داشت كه هدف اصلي همان عنوان و موضوع مورد بررسي است و اهداف فرعي مطابق مدل تحقيق تهيه و تنظيم مي‌شود. به همين ترتيب سوالات يا فرضيات تحقيق تدوين مي شوند. لذا تعداد اهداف فرعي و به تبع آن تعداد سوالات يا فرضيات فرعي به تعداد متغيرهاي مورد بررسي در مدل و روابط بين آنها بستگي دارد.
در تحقيقات مديريت و سازمان، يا از »سؤال «استفاده مي شود و يا از» فرضيه .«به عبارت ديگر، در تحقيقاتي كه به دنبال يافتن چيستي پديده اي هستيم و يا نظر افراد را در مورد پديده اي جستجو مي‌نماييم، بايد به طرح سؤال اقدام كنيم و در مواردي كه مي‌خواهيم درباره رابطه علت و معلولي و يا همبستگي بين دو يا چند پديده مشخص تحقيق كنيم، از فرضيه استفاده مي نماييم (ظهوری، 1386) يعني براي موضوعاتي كه براي نخستين بار سنجيده مي‌شوند و مدل استانداردي براي آنها وجود ندارد، از سؤال استفاده مي‌شود، چرا كه محقق چارچوب مشخصي براي حدس زدن ندارد. درحالي‌كه براي تحقيقاتي كه مدل استاندارد داشته باشند و يا اينكه قبلاً محققي ديگر از آن مدل بهره گرفته باشد، مي‌توان از فرضيه استفاده نمود.
6- مشخص نمودن ابزار گردآوري داده‌ها
هدف از اجراي يك پروژه تحقيقاتي، بررسي روابط بين سازه هاست. محقق جهت گردآوري داده‌ها مي‌تواند با توجه به موضوع و شرايط خاص تحقيق از يكي از ابزارهاي چهارگانه پرسشنامه، مصاحبه، مشاهده و اسناد و مدارك بهره گيرد. به هر حال از آنجائي كه معمولا اندازه‌گيري مستقيم سازه‌ها امكان پذير نيست، بايد شاخص‌هايي را انتخاب كنيم و يا بسازيم كه آن سازه‌ها را تا آن جائي كه ممكن است نزديك به واقعيت تخمين بزند. چنانچه ابزار از قبل ساخته شده باشد (استاندارد)، طرح پيشنهادي بايد شواهدي حاكي از پايايي و روايي آن را براي هدف بررسي، ارائه نمايد. چنانچه محقق وسيله را خود بسازد (محقق ساخته)، بايد روش تهيه آن را به صورت خلاصه بياورد.
7- تعيين جامعه و نمونه تحقيق
اولين قدم براي شناسايي آزمودني‌هاي يك بررسي، توصيف جامعه آماري مورد نظر است. اينكه آيا جامعه آماري تحقيق، مديران و معاونين دانشگاه هستند، يا صاحبان شركت‌ها و كسب وكارهاي كوچك و متوسط، يا مشتريان شركت، و يا هر گروهي ديگر؟ سپس محقق روش نمونه‌گيري از جامعه آماري را توصيف مي‌كند. در صورتي كه انتخاب تصادفي امكان پذير باشد، بايد توضيح داد كدام روش از ميان روش‌هاي مختلف انتخاب شده است و چرا؟ و اينكه آيا نمونه مورد بررسي معرف جامعه مورد بررسي است يا خير. توصيفي دقيق از نمونه تحقيق مي‌تواند به خواننده طرح پيشنهادي در تعيين اين امر كمك نمايد كه آيا نتايج بررسي به اندازه مورد نظر قابل تعميم است يا خير. محقق همچنين بايد در اين بخش تعداد انتخابي حجم نمونه را نيز بيان كند كه تعداد اعضاي نمونه با توجه به تعداد اعضاي جامعه مشخص مي‌شود كه در اين راستا فرمول‌هاي آماري مختلف ويژه تحقيقات كمي و كيفي مانند فرمول کوکران وجود دارد و همچنين مي‌توان از جدول استاندارد كرجسي، كوهن و مورگان نيز بهره گرفت.
8- مشخص نمودن روش شناسي تحقيق
در اين بخش محقق نشان مي‌دهد كه بررسي خود را چگونه انجام خواهد داد تا به سوال‌هاي تحقيق و يا روابط مفروض پاسخ داده شود. محقق مي‌بايست از بين طرح‌هاي تحقيقاتي مختلف آن را كه براي سوال مورد نظر يا فرضيه مورد بررسي مناسب‌تر از همه تشخيص مي‌دهد را انتخاب كند. به عبارت ديگر محقق در اين بخش توصيف مي‌كند كه بررسي خود را چگونه انجام مي‌دهد تا در صورتي كه روابطي وجود داشته باشد، مشاهده شوند. در واقع محقق مي‌گويد اگر اين فرضيه درست باشد، پس اين نتيجه مشاهده خواهد شد. در اين بخش از محقق خواسته مي‌شود تا روش‌شناسي تحقيق خود را بر مبناي چند معيار معرفي نمايد. چرا كه از روش‌شناسي تحقيق دسته‌بندي‌هاي گوناگوني شده شده است كه در كتاب حاضر به چندين مورد آن ها اشاره شده است و خلاصه‌اي آن ها جهت تسهيل در درك و يادگيري در قالب جدول ارائه شده است.

 


دانلود نمونه فصل چهارم پایان نامه با SPSS


مطالب مرتبط

تحلیل آماری پایان نامه
اصول و مبانی اولیه روش تحقیق
تعریف متغیر و انواع آن
تشریح بخش های مختلف پایان نامه و نحوه نگارش آن

تحلیل داده های آماری (تحلیل همبستگی و رگرسیون و آزمون های ناپارمتریک و ...) با نرم افزار spss

تحلیل عاملی تاییدی و مدل معادلات ساختاری با نرم افزارهایLISRELوAMOS

شناسایی و اولویت بندی شاخص ها به کمک روش های تصمیم گیری چند معیاره مانندAHP و ANP

شناسایی روابط درونی میان شاخص ها با استفاده از روشDEMATEL

اولویت بندی گزینه ها با استفاده از روش هایTOPSIS و VIKOR

محاسبه میزان کارایی واحدها با استفاده از روش تحلیل پوششی داده هاDEA

روش های فرا ابتکاری مانند الگوریتم ژنتیک، شبکه های عصبی و ...

انجام پروژه های داده کاوی با نرم افزارهای Rapid Miner و ...

Top