تعريف متغير

متغير، مفهومي است كه به آن بيش از دو يا چند ارزش يا عدد اختصاص داده مي شود و قابل مشاهده يا ندازه گيري مي باشد. ويژگي‌هايي را كه پژوهش گر مشاهده یا اندازه گیری مي كند، متغير مي نامند. متغيرها از مهم ترين مباحث در تحقيقات اجتماعي- انساني مي باشند. هدف، شناخت علّت يا عوامل پيدايش يا تغيير موضوع مورد نظر است و چون اين عوامل تغيير پذيرند و قابل سنجش، آن ها را متغير مي‌خوانيم. در نهايت بايد بتوانيم هم انواع متغيرها را بشناسيم، هم آن كه روابط آن ها را با يكديگر شناسايي كنيم. همچنين، ميزان تأثير يك متغير بر متغير ديگر را مورد سنجش قرار داده و اندازه‌گيري كنيم. بايد روابط يك سويه بين متغيرها را از روابط متقابل و دو سويه تميز دهيم و شبكه متغيرها را كه با هم، ضمن تأثير متقابل بر يكديگر، بر پديده‌هاي ديگر اثر مي نهند، باز شناسي نمائيم. در تعريف متغيرها چنين آمده است» . هر صفت، ويژگي يا عنصر كمي و يا كيفي كه در يك تحقيق تغيير پذير باشد، در جريان تحقيق مي‌توانند به صورت يك متغير درآيند، به شرط آنكه بر خلاف عوامل ثابت، تغيير كنند يا تغيير پذير باشند. بنابراين مي توان گفت: متغير در زبان جامعه شناسي، هر پديده اي را مي‌رساند كه مقدار آن در هر مورد خاص تفاوت مي يابد.

انواع متغير براساس نقش آن در فرآيند تحقيق

متغير مستقل: يك ويژگي از محيط فيزيكي يا اجتماعي است كه بعد از انتخاب، دخالت يا دست كاري شدن توسط محقق، مقاديري را مي پذيرد تا تأثيرش بر روي متغير ديگر (متغير وابسته) مشاهده شود. براي مثال، محقق مي خواهد اثر دو نوع روش تدريس (الف) و (ب) را روي عملكرد رياضي دانش آموزان كلاس پنجم بررسي كند. وي سؤال زير را مطرح مي نمايد: آيا تفاوتي بين عملكرد رياضي دانش آموزان كه با روش الف يا ب آموزش ديده اند وجود دارد؟ در اين تحقيق روش تدريس، متغير مستقل در نظر گرفته شده است تا تأثيرش بر عملكرد رياضي (متغير وابسته) مورد مطالعه قرار مي‌گيرد.
در مطالعات از نوع همبستگي، به جاي متغير مستقل از اصطلاح» متغير پيش بين «و به جاي متغير وابسته از »متغير ملاك «استفاده مي‌شود. برخي نويسندگان معتقدند اصطلاح متغير مستقل و وابسته (تابع) ويژه‌ي تحقيقاتي است كه در آن ها هدف، تبيين رابطه علت و معلولي ميان متغيرها است. در بعضي از مسائل پژوهشي، متغيرهاي مورد مطالعه به صورتي تعريف شده‌اند كه نمي توان متغير مستقل را از متغير وابسته به طور كامل متمايز كرد. براي مثال در بررسي رابطه‌ي رضايت مشتري و وفاداري آنان، تمايز متغير مستقل و وابسته از يكديگر مشخص نيست. در اين گونه تحقيقات، هدف پژوهشگر برقراري رابطه‌ي هم زماني ميان متغيرها است. بايد توجه داشت كه تعداد و ماهيت متغير مستقل به مسئله‌ي تحقيق بستگي دارد.
متغير وابسته: متغيري است كه تغييرات آن تحت تأثير متغير مستقل قرارمي‌گيرد. متغير وابسته آن است كه مورد پيش بيني قرار مي گيرد، در حالي كه متغير مستقل متغيري است كه از روي آن پيش بيني مي‌شود. به زبان رياضي، متغير وابسته Y معلول فرضي است كه همراه با تغييرات يا پراش متغير Xتغيير مي كند. متغير Yدست كاري نمي‌شود، بلكه از لحاظ تغييراتي كه در آن به عنوان نتيجه احتمالي تغييرات مربوط به متغير مستقل حاصل مي شود مورد مشاهده قرار مي گيرد. در پيش بيني از X به Y مي‌توانيم هر مقدار دلخواه X را اختيار كنيم، در حالي كه تغيير متغير که مورد پيش بيني واقع مي شود به مقداري از  Xبستگي دارد كه قبلاً انتخاب كرده ايم. متغير وابسته، شرط، وضعيت يا كيفيتي است كه تلاش مي كنيم آن را تبيين كنيم.
براي مثال، در بررسي تأثير شيوه هاي تشويق بر يادگيري دانش آموزان، يادگيري به عنوان متغير وابسته در نظر گرفته شده است تا اثر تشويق بر آن اندازه‌گيري شود. انتخاب يك متغير به عنوان متغير وابسته (تابع) به هدف پژوهش بستگي دارد. پس از تعريف دقيق و روشن متغير وابسته، بايد ابزاري كه امكان اندازه گيري آن را فراهم مي سازد نيز شناسايي نمود.
متغير تعديل كننده: متغير كمي يا كيفي است كه جهت يا ميزان رابطه ي ميان متغيرهاي مستقل و وابسته را تحت تأثير قرار مي دهد. گاهي اين متغير يك متغير مستقل ثانوي است كه بر جهت يا ميزان ارتباط متغير مستقل و وابسته تأثير مي گذارد. براي مثال در بررسي تأثير شيوه هاي مختلف تشويق بر يادگيري دانش آموزان دختر و پسر، محقق مي خواهد تأثير جنسيت را نيز بر رابطه ي بين تشويق و يادگيري مورد مطالعه قرار دهد. بنابراين در اين تحقيق جنسيت متغير تعديل كننده محسوب مي شود. نكته مهم اين است كه متغير تعديل كننده قابليت بررسي و يا كنترل دارد.
متغير كنترل: در يك تحقيق، اثر تمام متغيرها را بر يكديگر نمي‌توان به طور هم زمان مورد مطالعه قرار داد. بنابراين محقق اثر برخي از متغيرها را كنترل نموده، آن ها را خنثي مي‌كند. اين نوع متغيرها، متغير كنترل ناميده مي‌شو‌ند. براي مثال اين سؤال پژوهشي را كه» چه رابطه اي ميان پيشرفت تحصيلي و عزت نفس دانش آموزان پسر پايه پنجم ابتدايي وجود دارد؟ «مورد نظر قرار مي دهيم. در اين سؤال، اثر پايه تحصيلي و جنسيت بر پيشرفت تحصيلي وعزت نفس، كنترل مي شود. كنترل متغيرها از دو طريق ممكن مي باشد: الف-كنترل هاي تحقيقي، ب- كنترل هاي آماري.
متغيرهاي مداخله گر: متغيري است كه محقق براي استنتاج از نحوه‌ي تأثيرمتغير مستقل بر متغير تابع مورد نظر قرار مي دهد، ولي تأثير آن را نه مي‌توان كنترل كرد و نه به طور مستقيم و مستقل از ساير متغيرها، مشاهده كرد. متغير مداخله‌گر معمولاً بر اعتبار دروني و اعتبار بيروني تحقيق اثر نمي‌گذارد. براي مثال در يك طرح تحقيق كه هدف آن بررسي تأثير روش آموزش برنامه‌اي در مقايسه با سخنراني، براي دروس رياضي پايه‌ي پنجم ابتدايي است، متغير مستقل روش تدريس و متغير وابسته پيشرفت تحصيلي دانش آموزان است. ازآنجا كه» يادگيري «متغيري است كه تأثيرمتغير مستقل بر متغير وابسته را تحت تأثير قرار مي‌دهد و مشاهده آن به طور مستقيم امكان پذير نمي باشد، متغير مداخله گر ناميده مي‌شود. بدون شك نقش متغيرهاي مداخله‌گر، در تفسير نتايج مدنظر قرار مي‌گيرد.

دانلود نمونه فصل چهارم پایان نامه با SPSS

مطالب مرتبط

تحلیل آماری پایان نامه

اصول و مبانی اولیه روش تحقیق

فرآیندهای انجام تحقیق علمی

تشریح بخش های مختلف پایان نامه و نحوه نگارش آن

  • تهران
  • 09350579640-09124635768
  • 01152218786
  • این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

ارسال پیام

  Mail is not sent.   Your email has been sent.
Top